Wetenswaardigheden
3 - Een engel komt binnen met belgerinkel
De schilder Maarten van Heemskerck (1498-1574) was lang een ‘verborgen parel’ in de Nederlandse kunstgeschiedenis. Maar dankzij maar liefst drie tentoonstellingen in 2024 (tweemaal Haarlem, eenmaal Alkmaar) is hij bij veel meer kunstliefhebbers bekend en gewaardeerd geraakt. Een van zijn, voor mij, mooiste schilderijen is een ‘verborgen parel’ in zichzelf. Alleen te zien als je het weet te vinden. In zaal 4 van het Frans Halsmuseum moet je min of meer achter het enorme drieluik met de overweldigende Kindermoord kruipen om het te zien: De Verkondiging aan Maria en dan vooral, rechtsachter, de engel die die de aankondiging doet.
Maarten van Heemskerck (1498-1574), De engel van de Verkondiging aan Maria, 1546/47, buitenzijde van het rechterluik van een altaarstuk met de Kindermoord in Bethlehem, geschilderd door Cornelis Cornelisz. Van Haarlem. Frans Halsmuseum, Haarlem, in langdurig bruikleen van het Mauritshuis, Den Haag.
Een engel met een engelachtig meisjesgezicht en stevige armen en benen die de ruimte binnen komt gezeild. Zoals zo vaak bij Van Heemskerck fascineert de wonderbaarlijk mooi weergegeven kleding van de figuur. Verschillende stoffen over elkaar heen: roze satijn, donkerrode zijde met ingeweven strepen en gouden franje en daar weer overheen gedrapeerd een kledingstuk van doorzichtige stof. Maar wat vooral opvalt is het voorschoot dat de engel draagt: een lap leer. Is dat een verwijzing naar de drapeniers die dit altaarstuk ooit bestelden, voor hun altaar in de St. Bavokerk? Drapeniers hielden zich bezig met de fabricage van laken, wollen stof, een van Haarlems meest succesvolle producten. Die wol kwam weer van schapen of lammeren en nadat de wol was geschoren bleef de huid over die tot leer kon worden gelooid. Is dat Gabriels voorschoot? Aan het voorschoot hangen belletjes en onderaan een bel met een klepel van een, lijkt het, een rode edelsteen, granaat? Helemaal rechts aan de rode zijde hangt nog een belletje, en wie weet, zijn er, onzichtbaar, nog meer. De engel komt binnen met belgerinkel. Is het heel ver gedacht om daarin een verwijzing te zien naar de belletjes die volgens de bijbel aan het kleed van de hogepriester van de tempel waren bevestigd, om de dood te verdrijven? Belletjes die ook hun weg hebben gevonden naar rammelaars die met hun geluid kleine kinderen moesten beschermen tegen het kwaad?